آثار و برکات امر به معروف و نهی از منکر

الف – برکات معنوی

1-نجات از قهر خدا

حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: هر کس منکر و خلافی را دید و قلباً از آن نا راحت شد، همانا از قهر خدا نجات پیدا کرده وتن به سلامت برده است؛ و هر کس با زبان از کار خلاف نهی کرد، به پاداش رسیده است. 

 

 


2- بهره از الطاف خدا

هر کس با شمشیر و قوت و قدرت برای عزت کلمه الله قیام کند ، به واقعیت الطاف الهی رسیده است.هرکس بدعتگزاری را با نهی از منکر بترساند، خداوند قلبش را از ایمان پرکند؛ ولی اگر نسبت به او نرمش نشان دهد، قانون خدا را تحقییر کرده است.
3-نشانه بهتر بودن

پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند : بهترین مردم کسی است که مردم را به معروف دعوت کند. 
و برعکس اگر کسی در برابر معروف و منکر هیچ گونه احساسی نداشته باشد، انسانیت او دگرگون شده است؛ بنحوی که دیگر حرف خیری را نمی پذیرد.

4- اثر امربه معروف در خود انسان 

حضرت علی (علیه السلام) به فرزندش فرمودند : امربه معروف کن تا اهل معروف باشی.آری ! همان گونه که هر کس لباس می شوید، دست خودش نیز پاک می شود، کسی که مردم را به خیر دعوت می کند ، به طور طبیعی سعی می کند تا خودش نیز  به  آن کار عمل کند که به دیگران سفارش می کند.

5- شرکت در همه ثوابها

در روایات متعدد می خوانیم : هر کس مردم را به کار خیر راهنمایی و سفارش و دعوت کند و مردم به خاطر دعوت او آن کار را انجام دهند ، دعوت کننده در پاداش شریک می شود؛ بدون آن که از اجر دیگری کاسته شود. هر کس دیگری را به کار خلاف و انحراف دعوت کند، در کیفر مفاسد او شریک است . بنابراین، کسی که امر به معروف می کند ، در پاداش همه کارهایی که مردم به خاطر دعوتش انجام می دهند شریک است.

ب- برکات اقتصادی 

خداوند در قرآن می فرماید: اگر مردم مناطق ایمان آورند و تقوا پیشه کنند ( که یکی از مصادیق تقوی امر به معروف و نهی از منکر است) به طور قطع از آسمان و زمین برکاتی خواهیم گشود .

امام باقر (ع)برای هر گناهی آثاری را بیان فرمودند:

- اگردر جامعه زنا زیاد شود، سکته و مرگ ناگهانی زیاد می شود.

- اگر کم فروشی رایج شود، قحطی پیدا می شود .

- اگر زکات پرداخت نشود، برکات زمین کم می شود .

- اگر پیمان شکنی و بی وفایی زیاد شد، دشمن غالب می شود.

- اگر صله رحم  قطع شود، اموال به دست نااهلان  می افتد.

- اگر امر به معروف ونهی از منکر ترک شود، اشرار بر مردم تسلط می یابند؛ به نحوی که فریادها بی اثر می شود.

ج- برکات اجتماعی   

قرآن، جامعه ای را رستگار می داند که گروه ویژه ای برای امر به معروف ونهی از منکر داشته باشد.در آیه دیگری می فرماید : نشانه بهترین جامعه آن است که امربه معروف و نهی از منکر در آن زنده باشد.صالحانی راکه ما در هر نماز با جمله (( السلام علینا و علی عبادالله الصالحین)) بر آنان سلام می فرستیم، کسانی هستند که امر به معروف و نهی از منکر  می کنند.در آیه دیگری می خوانیم : هنگام عذاب ، تنها ناهیان از منکر نجات پیدا می کنند و بقیه مردم خواه گناهکار و خواه افراد ساکت و بی تفاوت گرفتار قهر خدا می شوند.

 د – برکات سیاسی  

حضرت علی (علیه السلام) فرمودند: پشتوانه مومنان و وسیله تحقیر کفار، امربه معروف ونهی از منکر است.
اگر امر به معروف نهی از منکر نشود، به تدریج اشرار بر شما حاکم خواهند شد و کار به جایی خواهد رسید که خوبان شما هر چه فریاد زنند، پاسخی نشنوند.در روایت دیگری می خوانیم: اگر امر به معروف و نهی از منکر نکنید ، خداوند اشرار را بر شما مسلط خواهد کرد وچنان در فشار قرار خواهید گرفت که هر چه خوبان شما دعا کنند، مستجاب نشود .

حق به حقدار می رسد

جمله دیگر در باره نقش امر به معروف ونهی از منکر، در سالم نمودن قوه قضائیه است؛ آن جا که می فرماید : و ترد المظالم ؛ با امر به معروف و نهی از منکر حق به صاحبش بر می گردد. آری! اگر مردم اطلاعات صادقانه ی خود را به عنوان شاهد در اختیار قاضی و دادستان قرار دهند و مسئولان قضایی را آگاه کنند ، بسیاری از ظلمها قابل برگشت است.اگر هر کس در برابر ظلم به وظیفه خود عمل کند، ظالم میدانی برای ظلم کردن نمی یابد و قهراً حق ها به صاحبش بر می گردد. اگر امروز همه کشورهای اسلامی بر سر اسرائیل غاصب فریاد زنند، او مناطق تحت اشغال خود را به اعراب پس می دهد.

* آثار اصلاح گرانه ی امر به معروف و نهی از منکر:

این فریضه ی الهی به عنوان مهم ترین و ارزنده ترین پدیده ی اجتماعی آثار و برکات اجتماعی و فردی بسیاری دارد که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:

1- اجرای احکام و فرایض الهی (... بِها تُقَامُ الفرائِضُ...)

2 - تحقق عدالت اجتماعی (... مَعَ رَدُّ المَظالِمِ و مُخالفه الظالِمِ و...)

3 - نوسازی جامعه (... بِهَا تُعمَرُ الارض) به وسیله ی امر به معروف و نهی از منکر سرزمین آباد می گردد.

4- تثبیت حکومت اسلامی (...بِهَا... یستَقیِمُ الامرُ...) به وسیله ی امر به معروف و نهی از منکر حکومت الهی مستقیم و تثبیت می شود.

5 - تحکیم امنیت اجتماعی (...بِهَا ...تأمَنُ المذاهِبُ و... و ینتَصِفُ من الاعداءِ...) راه ها امن می گردد و از دشمنان انتقام گرفته می شود ...

6 - نزول خیر و برکت پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلم): لا تُزالُ اُمتّی بخیرٍ ما اَمَرُوا بِالمعروفِ و نَهَوا عنِ المنکرِ؛ امت من تا زمانی که امر به معروف و نهی از منکر می کنند در خیر و برکت هستند.)

 7- شکست جبهه ی نفاق (حضرت علی (علیه السلام): من نَهی عن المنکرِ اَرغَمَ اُنُوفَ المنافقینَ؛ کسی که نهی از منکر می کند بینی منافقین را به خاک می مالد...)

 8- گسترش راه های کسب حلال (...بِهَا... تَحِّلُ والمکاسب...؛ به وسیله ی آن کسب حلال می شود)

9 - تحقق مصلحت عمومی جامعه و طرد نااهلان (فَرَضَ اللهُ الامرَ بالمعروف مصلحهً للعلوم و النّهیَ عن المنکرِ رَدعاً لِلسُّفَهاءِ)

10 - تحقق اخلاقی الهی در جامعه.

یکی از آثار و برکات این فریضه ی الهی تحقق و گسترش اخلاق الهی در جامعه ی بشری است. و نیز همه ی ما مأموریم به این که به اخلاق الهی متخلق گردیم (تخلفوا به اخلاق الله)

چنان چه این فریضه ی الهی ترک شود مشکلات بسیاری برای جوامع انسانی پدید می آید. ...فان-الله سبحانه لم یلعن القرن المافی بین ایدیکم الا لترکهم الامر بالمعروف و النهی عن المنکر فلعن الله سفهاء لرکوب المعاصی و الحلماء (الحکماء) لترک التناهی... زیرا خدای سبحان، مردم روزگاران گذشته را از رحمت خود دور نساخت، مگر برای ترک امر به معروف و نهی از منکر، پس خدا بی خردان را برای نافرمانی و خردمندان را برای ترک بازداشتن دیگران از گناه، لعنت کرد...

حضرت علی (علیه السلام) آفات مهم ترک این فریضه ی بزرگ الهی را چنین برمی شمارند: موجب سلطه ی بدان می شود (نامه ۴۷/۷)، سقوط و انحطاط اجتماعی را به همراه دارد (خطبه ۱۲۹/۸) و باعث نفی هویت و حیات انسانی می گردد (حکمت ۳۷۴ و ۴۷۵)

عزم همگانی (امر به معروف و نهی از منکر) : گسترش و تعمیق این فریضه ی الهی در حقیقت نیازمند یک عزم ملّی و همگانی است چنان چه در سوره ی لقمان آیه ی ۱۷ می-فرماید: یا بُنَیَّ اَقِمِ الصَّلاهَ وَ أمرُ بِالمَعرُوفِ وَ انهَ عَنِ المُنکَرِ وَاصبِر عَلَی مَا أصَابَکَ اِنَّ ذَلِکَ مِن عَزمِ الاُمُورِ. براساس این آیه کریمه الهی، در راه اجرای این فریضه، باید سختی‌ها و مصایب را تحمل کرد و صبر پیشه نمود. عزم الامور به کارهایی گفته می شود که باید روی آن تصمیم و عزم داشت و به تعیین کارهای انسان از روی اراده است، اما در بعضی از کارها باید از قبل درباره ی آن فکر و مشورت کرد و سپس تصمیم گرفت. اگر کاری مهم و اجتماعی باشد و بدون هماهنگی مستمر همگان حاصل نشود، می-گویند این کار عزم ملّی می طلبد، و امر به معروف و نهی از منکر، امری ملّی، مصمم و جزمی است که با عزم همه ی مردم همراه است.

امر به معروف از جایگاه قدرت سخن گفتن است، نه سخنرانی و موعظه و اندرز یا مقاله نوشتن که این امور آسان و فراوان است. امر به معروف، صدور و دستور جلوگیری عملی از ناروایی ها زشتی‌هاست... لذا این بحث در کتب فقهی در مبحث جهاد آمده است... کسی که ندانسته گناه می کند مورد امر به معروف و نهی از منکر نیست بلکه باید او را به حکم شرعی آگاه نمود... اما کسی که فلان کار را عالماً و عامداً مرتکب می شود... در این جا باید از موانع قدرت برخورد نمود و جلوی تبهکار را گرفت، چنین کاری نیازمند یک عزم ملّی است.

آیات دیگر درمورد عزم الامور:

* شوری/۴۳: وَ لَمَن صَبَرَ و غَفَرَ اِنَّ ذَلِکَ لَمِن عَزمِ الاُمُورِ. هر کس صبر کند و ببخشاید، این عمل از عزم الامور است.
* آل عمران/ ۱۸۶: اِن تَصبِرُوا و تَتَّقُوا فاِنَّ ذَلِکَ مِن عَزمِ الاُمُورِ. اگر صبر کنید و تقوا به خرج دهید، این خود از عزم امور است. عزم عبارتست از: تصمیم قبلی بر گذراندن و فیصله دادن به کاری، ... پس هر کسی که به امری صبر کند، حتماً در عقد قلبی اش و محافظت بر آن جدّیت دارد و نمی خواهد از آن صرف نظر کندو این خود از قدرت و شهامت نفس است.
آثار دیگر امر به معروف ونهی از منکر:

اجرای دستورهای دینی و رواج آنها:از بزرگان نقل شده است:"امر به معروف ونهی از منکر راه پیامبران  و روش صالحان است. واجب بزرگی است که از گذر آن دیگر فریضه ها اقامه می شوند"

1_ آبادی زمین  وبرقراری عدالت: از  امام باقر(ع)نقل شده است که فرمودند:" با امر به معروف و نهی از منکر، راه ها امن،درآمدها حلال، مظالم بازگردانده، زمین آباد و داد مظلومان از ظالمان گرفته می شود و کارها درست می گردد"

2_تقویت مومنان: در کتاب راه روشن آمده است که حضرت علی (ع) فرمودند:" آن که به نیکی ها امر کند،مومنان را توانا کند"

به جاست که بحث را با سخن نورانی پیامبر اکرم (ص) ختم کنیم که فرمودند: بی گمان خداوند مومن ضعیف بی دین را دشمن می دارد" سوال شده:"مومن بی دین کیست؟" فرمودند:"آن که نهی از منکر نمی کند"

ابعاد اجتماعی امر به معروف ونهی از منکر

الف : اجرای قانون منوط به نظارت عمومی

درست است که دولت ، در نظام اسلامی ، مسئول اجرای قانون و مقررات است ، لیکن این کار در صورت عدم نظارت عمومی نه کافی است زیرا که دولت و عُمّال او در همه جا حضور ندارند و نه مردمی است چرا که آحاد مردم در حرکت تکاملی جامعۀ خود را مسئول و سهیم نمی دانند و بدیهی است که چنین روحیه ای در روند تکاملی جامعه فتور و سستی پدید می آورد . ولی اگر مردم خود را مسئول در نظارت بر اعمال خیر و شر و معروف و منکر جامعه ببینند ، هم کنترل جامعه بهتر صورت می گیرد و هم عامل گسترش و بالا بردن فرهنگ جامعه خواهد بود و هم فاصلۀ میان دولت و ملت کمتر خواهد شد . در نتیجه مردم ، دولت و برنامه های فرهنگی و اصلاحیش را از آن خود خواهند دانست و انسجام دولت و ملت ، مستحکم تر خواهد گردیدو بر این اساس است که اسلام ، در عین این که این دو وظیفه را چنان که در کتاب خواهدآمد ، مربوط به نظام حاکم می داند ، مربوط به آحاد مردم نیز می داند تا از این رهگذر ، پشتوانه ای همگانی برای رشد و گسترش نیکی ها و زدودن زشتی ها قرار داده ، ضامن اجرائی قوی و نیرومند برای همه مقّررات از ناحیه تودۀ ملت ، مقرر نموده باشد

ب : وظیفه حکومت در اجرای امربه معروف و نهی از منکر

همه مسلمانان در انجام این مسئولیت بزرگ « امر بمعروف و نهی از منکر» مؤظفند ولی گاهی مواردی پیش می آید که اگر پای حکومت در میان نباشد، این تکالیف کارساز نیست و احیاناً معضلاتی پیش می آید و یا ممکن است بر اثر مقابله اهل منکر و نیاز به ضرب و تعزیر باشد ، از این رو اسلام ، امر به معروف حکومتی را نیز تبیین نموده بنابر این حکومت در قبال انجام این فریضه وظیفه ای خاصی را دارد .

ج : امر به معروف رمز انسجام

این فریضه ، هدایت ، دعوت ، ارشاد ، نصیحت و برخورد را شامل می شود و طبق روایت ، بزرگ ترین عامل ، جهت استحکام اسلام است.

حضرت علی (علیه السلام) می فرماید : آن هنگام که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) مرا به یمن فرستاد به من فرمودند :
« یَا عَلِّی لا تُقَاتِلَنَّ اَحَداً حَتَّی تَدعُوهُ وَ ایم الله لان یَهدِی الله عَلَی یَدَیکَ رَجُلاً خَیرٌ لَکَ مِمَّا سَلعَت عَلیهِ الشَمسِ وَ غَرُبَت»

ای علی ، با کسی جنگ مکن مگر آن که او را دعوت به اسلام کنی ، سوگند به خدا ، اگر خداوند کسی را به وسیله تو هدایت کند ، برایت بهتر است از آن چه را که خورشید بر آن می تابد و غروب می کند. و نیز آن حضرت فرمودند:
«مَن اَمَرَ بِالمَعروف وَ نَهَی المُنکَر فَهُوَ خَلِیفة الله فِی الارضِ وَ خَلیفَةُ رَسُولِهِ »

کسی که امر به معروف و نهی از منکر کند او خلیفۀ خدا و پیامبرش در زمین است.

حضرت علی (علیه السلام) نیز می فرماید :« قَوامُ الشَریعَةِ اَلامرُ بِالمَعروف وَ النَهیِ عَنِ المُنکَر وَ اِقَامَةُ الحُدُود»
سرپا ماندن دین، وابسته به امر به معروف و نهی از منکر و اجرای دستورات الهی است.

اسداله تعالی رودی